Pola rota da prata (I)

Hai moito que non escribía neste blog. Non tiña gañas. Algunhas cousas quedaran suspendidas e o silencio tomou o lugar da palabra.

Pero hoxe foi un día de transgresión, porque pasei polas portillas da Canda e do Padornelo, que me levaron de viaxe para fora, camiño de Cáceres, pola rota da prata.

Tamén foi un día de regresión, porque de mañá cedo pasei baixo a sempre maxestosa paisaxe da Serra da Urdiñeira, e lembrei moitas cousas que tamén me levaron de viaxe para dentro, nunha viaxe de máis de cinco horas agarrando un volante (que non é de coiro).

É curioso, pero sinto que esta viaxe de nome arxénteo tivo inicio hai un par de días no CACTI da Universidade de Vigo, con unha boa nova sobre a análise das pratas prehistóricas do conxunto da Idade do Bronce de Antas de Ulla. Ese conxunto de espirais de prata, atopado nun illote do río Ulla e exposto no Museo de Pontevedra, ficara mudo. Agora ten unha historia que contar, unha historia de camiños.

Pero son días de pechar capítulos que quizais nunca deberan terse abertos. Hoxe recibín un mail do Miguel Losada a celebrar que a Pedra Alta fica en Castrelo do Val. Os veciños están ledos. Alguén escribía nas redes: Menos mal que finalmente gañou o sentido común, so cabe esperar que non se repita..

Será por iso que ao chegar a Cáceres, fun ao Museo Arqueolóxico. Alí estaban as estelas todas, perfectas, iluminadas. Non puiden deixar de esbozar un sorriso.

Para rematar o día, tiven a inmensa sorte de poder escoitar, por casualidade, a Enrique Cerrillo Cuenca, cunha maxistral conferencia sobre o Proxecto Alconétar, nun ciclo de conferencias organizado polo Museo de Cáceres. Enrique, doutor pola Universidade de Extremadura, é especialista no Neolítico, e traballa nun proxecto innovador, vivo e dinámico que evidencia o bo estado de saúde da arqueoloxía, e fala das novas formas de entendela de cara a xente. Un dos lugares onde ten traballado é o xacemento dos Barruecos, en Malpartida de Cáceres.

Precisamente, o xacemento romano dos Barruecos, foi obxecto hai pouco dunha singular iniciativa: As I Jornadas Participativas de Medición del Yacimiento Romano de los Barruecos, Malpartida de Cáceres (acción colaborativa e aberta a tódolos cidadáns).

Bos indicios para ser Idus de Marzo.

Hoxe tiña gañas de escribir neste blog. Será porque hoxe sinto que ten un pouco máis de sentido todo esto... o que facemos... o que queremos. Unha ambición ben sinxela para unha arqueóloga.

E mañá, conferencia de decanos de Humanidades.

Projecto SISTMIR: arte rupestre en Passos (Mirandela)

A Serra de Passos (Mirandela) segue a incrementar o catálogo de Arte Rupestre.

RTP Portugal em directo 9-09-2011

Serra de Passos repleta de arte rupestre pré-históData: 28/11/11

Projecto SISTIMIR

A Urdiñeira no cartel de Riós

A XVII Feira da Castaña e do Cogumelo de Riós tivo este ano un cartel especial.

De fondo, a brecha da Cova das Choias, no alto da Urdiñeira. Abaixo, baixo castañas e cogumelos, unha recreación do disco de bronce do conxunto feita dixitalmente, sobre as fotos publicadas, polo noso colega David Hernández de Arbotante.

Para nós unha ledicia saber, que alomenos, en parte, o "Tesouro da Urdiñeira" voltou á terra da que saiu e á memoria das xentes.

Dinámicas de poboamento pre e protohistorico na Terra das Frieiras e na Veiga de Riós: unha proposta

A UVigo.tv, na súa mediateca pública, vén de presentar a posibilidade de descarga e visionado das palestras presentadas no Curso de Verán: Castros do Interior: a Idade do Ferro do NO peninsular a través do exemplo limiao celebrado na vila de xinzo o pasado mes de xuño.

O curso foi organizado pola Vicerreitoria do Campus de Ourense da Universidade de Vigo e Concello de Xinzo. Destacamos o esforzo dos nosos colegas do Laboratorio de Arqueoloxía da Universidade de Vigo (LAUV) do Grupo de Estudios de Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio (GEAAT).

Deixamos aquí a presentación: Dinámicas de poboamento pre e protohistorico na Terra das Frieiras e na Veiga de Riós: unha proposta.

Fai click para ver o vídeo

Cristina Fernández, realiza actualmente un traballo de investigación sobre a minería do estaño nesta área, como unha liña de investigación dentro das iniciadas con Proxecto Urdiñeira.

Alberto Pungín realizou o seu DEA sobre a temática do Poboamento da Idade do Ferro na Terra das Frieiras na Universidade de Vigo.

Engadimos a páxina de agradecementos do fin da presentación, que pasamos entón case por riba pola falla de tempo.

Homes de pedra

Hoxe líamos a nova de que o concello de Castrelo do Val se opón ao traslado ao Museo Arqueolóxico de Ourense da estela ou estatúa da Idade do Bronce que foi atopada e presentada hai uns meses e da que xa falamos neste blog.

Precisamente hai uns días, o meu colega de departamento Fermín Pérez, impartía unha conferencia sobre o “Valor simbólico do patrimonio arqueolóxico”, na que remarcaba o feito de que hoxe o Patrimonio Cultural é un patrimonio edificado, sobre valores como a súa significación simbólica, que vai máis aló do dato erudito o do seu valor como documento histórico. As veces, as “pedras” non son pedras, senón símbolos, que falan de “nós mesmos”. O pasado recíclase no presente a adquire novos significados que o fan máis presente e máis próximo do que normalmente se pensa. Dende o primeiro momento, en Castrelo do Val xurdiron voces de empatía que alimentaban o valor dese resto arqueolóxico…

Non son unha gran coñecedora das leis, pero efectivamente o Museo pode reclamar a peza a través de Consellería de Cultura e coa lei na man converterse en depositaria da peza, rexistrala e inventariala como dominio público.

Pero penso que hai unha solución intermedia da que ninguén está falando. Que aínda sendo o Museo o que tutele esa peza, se poda conseguir que a deixe en Castrelo do Val en concepto de depósito temporal. A ubicación definitiva é decisión da Consellería de Cultura.

Se supón que a lexislación require a garantía das condicións de seguridade e conservación da peza, polo que o lugar onde estivese debería reunir as condicións para a súa salvagarda, conservación e exposición.

O Museo de Ourense está pechado, e de momento so ten unha sala de exposición temporal en San Francisco, polo que os argumentos irían máis a favor do que comento.

A arqueoloxía ten reflexionado nos últimos anos sobre a función social do patrimonio cultural e sobre o papel que cumpre na sociedade actual. A lei pode prevalecer, pero para moitos isto pode ser lido en termos de “incautación”. Anos de traballo para acercar a arqueoloxía ao público, e o público á arqueoloxía, no reciben sustento con cousas como esta. A decisión terá consecuencias na imaxe social da arqueoloxía, na súa relación coa sociedade, e dende logo no posible achado de novos bens… destas cousas non sairá indemne. E penso que estabamos no camiño, no bo camiño…

Sempre priorizaremos a adecuada salvagarda da peza, aspecto que non dubidamos terá todas as garantías no Museo Arqueolóxico de Ourense co que colaboramos dende hai anos. Porén, e aínda que non sirva de moito, dende o blog do Proxecto Urdiñeira, queremos deixar constancia de que unha solución intermedia como a proposta, semellaría para nós a máis adecuada. Tamén ofrecemos a nosa colaboración desinteresada dende a universidade no asesoramento dun posible proxecto de musealización ó Concello de Castrelo do Val.

Una vez díxome o colega Miguel Losada que quizás o saber das xentes que saben “dos homes de pedra” podería permitirnos asomármonos ás paisaxes como a do bronce na Urdiñeira, e o ben que nos faría como sociedade o coñecelo. Non perdo esa idea.

De nada nos vale levar ós museos homes de pedra… se perdemos ós de carne e oso.

A parábola dos tres fóseis

Hai uns días, a través do blog A Hora dos Mouros, chegou o comentario O primeiro "galego" e o seu ADN sobre o desciframento do ADN do individuo máis antigo coñecido en Galicia.

"A secuenciación do ADN dos restos humanos máis antigos coñecidos até agora en Galiza -achados a comezos do 2010 nunha cova da serra de O Courel- está a dar os primeiros resultados, que indican que as poboacións galegas de finais do Paleolítico mostraban unha afinidade xenética coas doutras rexións de Europa. O mesmo sucede cos fósiles doutros dous individuos de épocas prehistóricas moito máis recentes, descubertos hai anos nos xacementos de Cova Eirós (Triacastela) e Pa do Rebolal (Rubiá), que están a ser estudados dentro do mesmo proxecto.

O estudo áchase aínda nunha fase inicial e o que se puido secuenciar por agora son fragmentos do ADN mitocondrial, que se transmite unicamente por vía materna. Segundo indican os investigadores do Instituto Universitario de Xeoloxía da Coruña, o fósil de O Courel, de entre 8.000 e 9.000 anos de antigüidade, presenta un haplotipo ou combinación de xenes dunha variedade que até agora non se localizou na Península, aínda que si estaba rexistrado en restos humanos prehistóricos doutras partes do continente.

«O que suxire este achado é que os habitantes de Galiza nesa época non se diferenciaban dos do resto de Europa desde o punto de vista xenético e que proceden dunha difusión demográfica que se produciu aquí ao mesmo tempo que en moitos outros lugares», apunta o director da mencionada entidade, Juan Ramón Vidal Romaní.

O fósil de Triacastela, duns 3.100 anos, presenta un haplotipo neolítico que tampouco se viu antes en xacementos peninsulares dese período, aínda que si noutras partes de Europa. O de Rubiá, duns 5.400 anos, ten en cambio un haplotipo que xa fora descrito en restos humanos duns 3.000 anos de antigüidade descubertos en Cataluña"

A nova semellaba un pouco confusa, así que no Facebook comezamos a darlle voltas ó tema. Finalmente xurdiu esta parábola dos tres fóseis, que Abraham rematou de ilustrar cos seus debuxos.

Ó mal tempo boa cara. E se hai humor, mellor.

Nova publicación sobre estatuas-menhires

En Xuño do 2009, este blog comenzaba as súas andainas, para amosar os resultados dunha "experiencia piloto" de colaboración interdisciplinar que dimos en chamar proxecto Urdiñeira. Esta semana acadaba as 10.000 visitas, pasiño a pasiño, como aquel tren que nos leva pola beira do Miño.

Neste mesmo mes de Outubro, por fin as chuvias traen a presentación dunha nova publicación sobre estatuas-menhires, resultado das xornadas celebradas no 2009 en Sabugal:

2011. Vilaça, R. (Coord.) Estelas e estátuas-menir: da Pré à Proto-Historia. Actas IV Jornadas Raianas (Museu do Sabugal, 23-24 de Outubro 2009).

Neste volume, presentamos un traballo ó abeiro do proxecto Urdiñeira: Comendador, B., Rodríguez, V., Manteiga, A. "A estatua-menhir do Tameirón no contexto dos resultados do proxecto de investigación arqueolóxica na Serra da Urdiñeira e o seu contorno (Riós-A Gudiña, Ourense)".

Esperamos que sexa do voso interese.